De komiek
We zoeken het huis van Nasrudin Shah. In zijn wijk is geen straatnaam te vinden, geen weg is geplaveid. We worden door elkaar geschud in onze auto. De komiek blijkt met zijn vrouw en zes kinderen te wonen in een klein huisje met twee kamers. Najibullah Sedeqe, onze tolk, schrikt van zijn armoedige onderkomen. Nasrudin Shah was vroeger een populaire komiek. Tijdens het Talibanregime moest hij vluchten. Hij trad op in vluchtelingenkampen over de grens. Berooid keerde hij terug. Nu is hij nog in te huren voor bruiloften en partijen maar de glans is ervan af. De komiek is ook al 75 jaar.
Op de binnenplaats van zijn huis voert hij voor ons een kleine show op. Hij vertelt grappen en imiteert een vrachtwagen die niet wil starten. Zijn kinderen lachen in de deuropening en kijken ons trots aan.
Nasrudin Shah zingt vol overgave een lied, de ogen gesloten, zijn bruine tanden ontbloot. Tot besluit duwt hij een muziekcassette in het dashboard van zijn oude Amerikaanse auto en danst door de straat.

De dichter
Dit is de geliefde dichter Sapand. Dichters zijn populair in Afghanistan, net als verhalenvertellers. Misschien geven hun verhalen en gedichten wel troost in een land waar zoveel kapot is gemaakt. Sapand heeft de duistere jaren van de Taliban overleefd. Veel getalenteerde Afghanen zijn vermoord of gevlucht. Zolang de situatie in het land zo onzeker is gaan ze niet terug. Ook omdat ze in het buitenland vaak veel meer kunnen verdienen. In een ghazal, een lyrische dichtvorm, bezingt Sapand zijn geliefde:

My sweetheart has started a good business in her youth
Building a city of her beauty in this ruined country

The geese come in a line today
Like our girls from goodar here

The circle of your arms came fit to my neck
God has made a gallows of white arms in a good virtue

Afterwards, they may keep it and think it theirs
As few aliens have made fort in Kabul

Tell my nice and simple love that
Sapand has written this lyric on a high mountainous way

(Vertaald uit het Pashtu door Sapand)

De spookrijder
Onze chauffeur rijdt ons door de straten van Kabul. Hij heeft zich verreden en moet terug, maar we zitten op een éénrichtingsweg. We stromen mee met claxonerende auto’s, ronkende bussen, laverende fietsers en voetgangers die proberen de overkant te halen. Hij trapt op de rem, trekt aan het stuur en negeert de blikken van de weggebruikers om hem heen. Het lukt hem de neus van de wagen de andere kant op te krijgen. Dan begint hij te spookrijden, totaal relaxt alsof niet hij, maar de rest van het verkeer in overtreding is.
Auto’s stormen op ons af en wijken net op tijd uit. Een oude man op een bijna even oude fiets slingert tegen de stoeprand en verliest bijna zijn evenwicht. Bij een rotonde zijn we veilig. De politiemannen die er staan zagen ons aankomen maar zijn druk in gesprek.
De chauffeur hoort onze verbijstering. ‘Daarvoor ga je bij ons naar de gevangenis en ben je je rijbewijs voor de rest van je leven kwijt,’ zeggen wij. Hij moet er hard om lachen.
We vragen ons af hoeveel Afghanen de verkeersregels kennen. Driekwart van de mensen is analfabeet. Misschien hebben ze de regels nooit geleerd of niet begrepen. Maar zo is het niet.
Mensen kennen de verkeersregels, verzekert de chauffeur ons. Maar ze redeneren als volgt: voor een goede doorstroming is het nodig dat automobilisten improviseren: af en toe een rotonde linksom nemen of even over de stoep rijden. De politie vindt dat ook. Dus gaat iedereen zijn gang. En niemand scheldt of steekt z’n middelvinger op.

De politica
Ze leeft een verscheurd leven maar ze is het gewend. Steeds weer gescheiden van haar geliefden. Haar gezin woont in Nederland, zijzelf in Afghanistan. ‘Mijn leven is altijd vol pijn geweest,” zegt Qadriya Yazdanparast.
Toen de Taliban in 1996 de macht grepen moest ze maken dat ze weg kwam. Als voorvechtster van vrouwenrechten zou ze zeker vermoord worden. ‘Ik dacht altijd dat ik geen angst had, maar toen ik hoorde dat de Taliban overal naar mij informeerde werd ik heel bang,’ zegt ze. Ze vluchtte de grens over. Zelfs haar pasgeboren dochter Fatima moest ze achterlaten. Via omzwervingen kwam ze in Nederland terecht. Het contact met haar gezin was maanden verbroken. ‘Ik wilde weten hoe het met ze ging, waar ze waren, of ze nog leefden. Ik hoorde alleen maar verschrikkelijke verhalen over moordpartijen door Taliban.’
Haar gezin vluchtte een jaar later. Na een riskante tocht werden ze herenigd in Nederland.
Getraumatiseerd. Fatima is inmiddels 10 jaar en nog steeds bang. Ze wil niet terug naar Afghanistan.
Qadriya leeft nu opnieuw gescheiden van het gezin. Ze is parlementslid in Kabul en wil haar land helpen ontwikkelen. Af en toe reist ze naar Nederland.
Wat moet er vooral gebeuren in Afghanistan?
‘Goed onderwijs voor iedereen,’ zegt ze. ‘De slechte dingen die in Afghanistan zijn gebeurd hebben vaak te maken met onwetendheid. Veel mensen zijn nooit naar school geweest. Maar om dit land te ontwikkelen heb je goede mensen nodig en alle talenten zijn door de Taliban vermoord. Of ze zijn gevlucht en komen niet terug zolang Afghanistan niet veilig is.’
Dat geldt ook voor haar eigen kinderen. Ze kan Fatima niet garanderen dat de Taliban nooit meer aan de macht komen. Elke dag heeft ze heimwee naar haar gezin. Maar ze houdt moed.
Voor haar man schreef ze dit gedichtje:
Ik heb mijn wereld veranderd in een prachtige tuin en wacht op je terugkomst. Mijn hart kijkt naar je uit. Ik zie fonkelende sterren en verlang naar je terugkomst. Ik hoop dat mijn roep, gedragen door de wind, je bereikt. Met de hulp van God wacht ik op je.

De accountant
Alema is 22 jaar. Ze werkt als administratief medewerker in een centrum in Kabul waar vrouwen een opleiding kunnen volgen tot lantaarnmaker, edelsmid, reparateur van mobiele telefoons en cateraar. Beroepen die in Afghanistan tot voor kort alleen door mannen werden uitgeoefend.
Tijdens het talibanbewind vluchtte Alema met haar ouders naar Pakistan en Iran. In Iran kan ze haar school afmaken. Alema’s ouders vinden het tijd dat ze gaat trouwen en nodigen zo nu en dan een huwelijkskandidaat op de thee. Hoewel haar moeder haar smaak wel kent, heeft Alema al drie mannen afgewezen. Omdat ze zelf later journalist of ingenieur wil worden, zoekt Alema een slimme man die ook kans maakt op een goede baan.

De zakenvrouw
Als klein meisje weet Bakht Nazira het al: ze wil leren, ze wil alles leren. Niets houdt haar tegen. De oorlog niet en ook haar huwelijk op jonge leeftijd niet. Als de Taliban meisjes beveelt binnen te blijven, leert Bakhtnazira thuis borduren en naaien. Later, na de val van het Taliban regime, haalt ze op school de hoogste cijfers. Ze gaat aan het werk als lerares, maar zet om wat extra’s te verdienen in haar vrije tijd een textielbedrijfje op. Met een beurs kan Bakht Nazira naaimachines kopen en een paar mensen in dienst nemen. Nu runt Bakht Nazira samen met haar man een bedrijf met 36 werknemers. Haar ambities zijn groot. Ze droomt ervan steeds meer vrouwen in dienst te kunnen nemen.

De fitnessdocent
Fereshta Farah (33) beheert een sportschool voor vrouwen in een woonwijk van Kabul. Twee mannen met geweren bewaken het gebouw. Fitness voor vrouwen, dat zint niet iedereen. Maar Fereshta laat zich niet afschrikken door mogelijke aanslagen van extremisten. Ze heeft grote plannen voor uitbreiding. Voor meer vrouwensportscholen, een theehuis en een ontmoetingscentrum waar vrouwen met de computer kunnen leren werken. Eens per week presenteert Fereshta het journaal op televisie. Maar als ze haar ouders bezoekt gaat Fereshta in burka – onherkenbaar voor de buurt. Een vrijmoedige vrouw als zij riskeert mishandeling in de traditionele wijk waar haar ouders wonen.